In verschillende tandartspraktijken kom ik mondhygiënisten tegen die boren en vullen. Vaak doen zij dat al jaren. Ze hebben aanvullende scholing gevolgd, veel ervaring opgebouwd en leveren uitstekend werk. Een mondhygiënist die regelmatig kleine restauraties maakt, kan daarin zelfs vaardiger zijn dan een tandarts die dit af en toe doet.
Deze blog gaat over iets anders. Over de tandarts die de vulling zelf niet plaatste, een paar kamers verderop zat en toch een berisping kreeg van het tuchtcollege.
Want weet u als tandarts precies wat er in de kamers om u heen gebeurt? Wie behandelt welke caviteiten? Wie stelt de diagnose? Wie geeft de opdracht? En weet de balie wanneer u eerst betrokken moet worden?
Deze blog is voor de tandarts die in het gebouw aanwezig is en erop vertrouwt dat het in de andere kamers goed geregeld is. Kijk eens bewust naar uw eigen praktijk. Wie doet welke handelingen? Wie geeft de opdracht? En weet u hoe patiënten bij de mondhygiënist in de agenda terechtkomen?
Een uitgevallen vulling
Januari 2024. De tandarts vult twee caviteiten in element 35. Ruim een jaar later belt de patiënt: de vulling is eruit. Pijn heeft ze nog niet, wachten wil ze ook niet. Een dag later plaatst de mondhygiënist een eenvlaks composietvulling, onder verdoving en met rubberdam.
De tandarts dacht dat dit mocht. Er liep toen een experiment dat de geregistreerd-mondhygiënist een eigen bevoegdheid gaf voor primaire caviteiten. Het tuchtcollege dacht er anders over.
"Van een primaire caviteit is slechts sprake bij een eerste restauratie."
Element 35 was al eens gevuld. Dus was dit een secundaire caviteit. Daarmee viel de behandeling buiten de bevoegdheid en had er een opdracht van de tandarts moeten liggen, met toezicht en de mogelijkheid tot tussenkomst.
De tandarts voerde aan dat hij aanwezig was en geraadpleegd kon worden. Volgens het college legde hij daarmee het initiatief bij de mondhygiënist, terwijl zij juist onder zijn supervisie werkte. Op 10 juli 2026 volgde een berisping. Het college publiceerde de zaak, zodat andere tandartsen ervan kunnen leren. Lees de uitspraak.
De mondhygiënist werkte binnen deze praktijkorganisatie
Het zou te makkelijk zijn om dit te lezen als een fout van de mondhygiënist. Haar technische bekwaamheid stelde het college nergens ter discussie. Het verwijt ging over de bevoegdheid, de supervisie en de praktijkvoering van de tandarts.
De patiënt werd rechtstreeks bij haar ingepland. Bij de telefoniste hing een beslisboom die bepaalde wie daar terechtkon. De tandarts kende de inhoud daarvan niet, want hij keek er nooit naar en kwam zelden bij de balie. Structureel vakinhoudelijk overleg was er evenmin. Wel hing er een behandelscherm in de kantine.
En wat zwaar meewoog bij de maatregel: ook na de tuchtklacht had hij niets aangepast.
Wat de mondhygiënist wel mag
Het experiment eindigde op 1 juli 2025. De titel geregistreerd mondhygiënist bestaat sindsdien niet meer. De mondhygiënist is nu functioneel zelfstandig voor twee voorbehouden handelingen binnen het eigen deskundigheidsgebied:
- een primaire caviteit uitboren en vullen;
- lokale verdoving toepassen.
Functioneel zelfstandig betekent: uitvoeren zonder toezicht en tussenkomst. De opdracht van de tandarts blijft nodig. Altijd.
Een secundaire caviteit valt hierbuiten. Dat is wel een voorbehouden handeling, dus daarvoor gelden alle voorwaarden voor het opdragen ervan, inclusief toezicht en de mogelijkheid tot tussenkomst. Dat was de kern van deze zaak.
De negen eisen op een rij
Dit moet geregeld zijn voordat een mondhygiënist een voorbehouden handeling uitvoert. In de derde kolom staat waar u het vastlegt.
| # | Eis | Wat het inhoudt | Waar het staat |
|---|---|---|---|
| 1 | Bevoegde opdrachtgever | De tandarts is BIG-geregistreerd en daarmee zelfstandig bevoegd. Een buitenlands gediplomeerde tandarts die wacht op zijn BIG-registratie is dat nog niet. | BIG-register, personeelsdossier en functiekaart |
| 2 | Bevoegde uitvoerder | De mondhygiënist heeft de vierjarige hbo-opleiding mondzorgkunde afgerond. | Personeelsdossier, met een kopie van het diploma |
| 3 | Diagnose en indicatie | De tandarts stelt vóór de opdracht vast wat er aan de hand is. | Patiëntendossier |
| 4 | Patiëntgebonden opdracht | Vooraf gegeven, voor deze patiënt en deze handeling. | Patiëntendossier |
| 5 | Aantoonbare bekwaamheid | Bekwaam voor juist deze handeling, met scholing, ervaring en een vastgelegde beoordeling. | Personeelsdossier en functiekaart |
| 6 | Aanwijzingen | De tandarts geeft waar nodig aanwijzingen over de uitvoering en de aandachtspunten. | Protocol taakdelegatie. Voor deze patiënt in het dossier. |
| 7 | Toezicht en tussenkomst | Geregeld en afgesproken. | Protocol taakdelegatie |
| 8 | Afspraken bij twijfel | Vastligt wanneer de mondhygiënist stopt, overlegt of terugverwijst. | Protocol taakdelegatie |
| 9 | Vastlegging | Opdracht, indicatie en uitvoerder staan in het dossier. De patiënt weet wie behandelt. | Patiëntendossier |
Bij een primaire caviteit en bij lokale verdoving vervalt alleen eis 7. De andere acht blijven staan.
Het maken van röntgenopnamen is ook een voorbehouden handeling. Daarvoor is de mondhygiënist niet functioneel zelfstandig, dus gelden alle negen eisen. Daar komt de stralingswetgeving nog bovenop.
"Ik ben toch aanwezig?"
Dat hoor ik vaak. De tandarts zit een paar kamers verderop, de mondhygiënist loopt binnen bij twijfel, iedereen kent elkaar. Prettig samenwerken. Voor voorbehouden handelingen is dat te weinig. Dezelfde vraag ligt in elke praktijk waar meerdere zorgverleners hun eigen agenda draaien.
Bij een klacht komen deze vragen op tafel:
- Wie stelde de diagnose en de indicatie?
- Wie gaf de opdracht? Vooraf en patiëntgebonden?
- Wist de tandarts welke behandeling zou plaatsvinden?
- Was de bekwaamheid voor juist deze handeling vastgesteld?
- Wat waren de afspraken bij twijfel of complicaties?
- Waar staat de opdracht in het dossier?
- Wie hield de regie?
Dat de mondhygiënist altijd even kan overleggen, beantwoordt daarvan hooguit één.
Bescherm ook de mondhygiënist
Goede afspraken beschermen de patiënt, de tandarts én de mondhygiënist. Zij kan technisch uitstekend werk leveren en toch kwetsbaar staan wanneer de opdracht ontbreekt of de praktijk er verschillende uitleg op nahoudt.
Zij moet erop kunnen vertrouwen dat de organisatie klopt. Dat de balie de juiste afspraken maakt, dat de tandarts tijdig betrokken wordt en dat in het dossier staat wat is opgedragen. Goed taakdelegatiebeleid is daarmee ook goed werkgeverschap.
Kijk eens om u heen
Loop deze route eens langs in uw eigen praktijk:
- Welke behandelingen voeren de mondhygiënisten uit?
- Hoe komen die patiënten in hun agenda terecht?
- Kent u de beslisbomen die bij de balie hangen?
- Wie beoordeelt vooraf of het om een primaire of een secundaire caviteit gaat?
- Waar wordt de opdracht vastgelegd?
- Hoe houdt u de bekwaamheid actueel?
- Vindt er structureel vakinhoudelijk overleg plaats?
- Sluit het kwaliteitshandboek aan op de werkwijze van vandaag?
Veel tandartsen vertrouwen volledig op de deskundigheid van hun collega's. Dat vertrouwen is waardevol. Daarnaast houdt de tandarts een eigen verantwoordelijkheid voor de opdrachten die vanuit zijn of haar bevoegdheid worden gegeven.
Tot slot
Weten dat uw collega goed kan behandelen is waardevol. Weten wie wat doet, onder welke voorwaarden en waar dat staat, beschermt de hele praktijk.
Wilt u deze kennis verder verbreden? In de Praktijktools van Praktijk op Orde staan scholing over deze onderwerpen en hulpmiddelen voor het protocol taakdelegatie, de functiekaarten en de vastlegging in het dossier.
Wilt u structureel iemand die meekijkt hoe het bij u geregeld is? Kijk dan bij het Op Orde abonnement.
Deze blog geeft algemene informatie. Voor een oordeel over een concrete situatie is juridisch advies nodig, bijvoorbeeld van een advocaat gespecialiseerd in gezondheidsrecht of van de juridische dienst van de KNMT.
