Dit voorjaar publiceerde het Kennisinstituut Mondzorg (KIMO) de nieuwe klinische praktijkrichtlijn Indicatiestelling van intra-oraal en panoramisch röntgenologisch onderzoek in de mondzorg. Die richtlijn is daarmee onderdeel van de professionele standaard en beantwoordt de vraag wanneer een opname gerechtvaardigd is. In het verlengde daarvan actualiseerde de KNMT haar praktijkrichtlijn Radiologie in de mondzorgpraktijk: de praktische afgeleide van de KIMO-richtlijn, die beschrijft hoe u radiologie in de praktijk organiseert en veilig uitvoert. Voor wie weinig tijd heeft, zetten we de belangrijkste punten op een rij.
De belangrijkste punten:
- Klinisch onderzoek eerst: röntgenologisch onderzoek is altijd aanvullend op het klinisch onderzoek, nooit andersom.
- Rechtvaardiging per opname: elke opname vraagt een eigen afweging tussen diagnostische waarde en stralingsdosis, per patiënt en per moment. Standaardintervallen zonder individuele afweging passen daar niet bij.
- Indiceren is voorbehouden: de rechtvaardiging van een röntgenopname mag uitsluitend worden gedaan door een BIG-geregistreerde tandarts of tandarts-specialist. De beoordeling en verslaglegging van de opname vallen onder diezelfde verantwoordelijkheid.
- Aanbevelingen per klinische situatie: de KIMO-richtlijn geeft per situatie aanbevelingen: cariës, parodontale en endodontische problematiek, implantologie, orthodontie, restauraties, pijnklachten en kaakgewrichtsklachten. Voor trauma en de derde molaar gelden aparte KIMO-richtlijnen. Opbeetopnamen, schedelprofielopnamen en CBCT vallen buiten deze richtlijn.
- Van ALARA naar ALADAIP: de optimalisatie verloopt volgens het ALADAIP-principe: As Low As Diagnostically Acceptable, being Indication-oriented and Patient-specific. De dosis is zo laag als diagnostisch acceptabel, gericht op de indicatie en op deze specifieke patiënt.
- AI onder voorwaarden: AI-software voor beeldbeoordeling mag volgens de MDR en de EU AI Act alleen worden gebruikt door behandelaars die aantoonbaar zijn getraind in het systeem en die de mogelijkheden, foutmarges en beperkingen ervan kennen. Menselijk toezicht blijft verplicht.
Wat is er anders dan voorheen?
Tot dit jaar werkte de sector met de KNMT-richtlijn Tandheelkundige Radiologie uit 2018, de richtlijn die ook de inspectie in haar recente rapporten nog als bron hanteerde. De grootste veranderingen op een rij:
- De klinische indicatiestelling heeft nu een eigen, wetenschappelijk onderbouwde KIMO-richtlijn met aanbevelingen per aandachtsgebied, van screening tot follow-up. Het doel: over- en onderdiagnostiek voorkomen en daarmee ook over- en onderbehandeling.
- De KNMT-praktijkrichtlijn is in het verlengde van de KIMO-richtlijn geactualiseerd en beschrijft de taken en verantwoordelijkheden binnen de praktijk duidelijker: wie indiceert, wie de opname maakt, wie beoordeelt en wie als toezichthoudend medewerker stralingsbescherming en als stralingsbeschermingsdeskundige optreedt.
- Er is een nieuw onderdeel over kunstmatige intelligentie, inclusief de eisen uit de MDR, de EU AI Act, de AVG en de WGBO.
- De richtlijnen zijn onderdeel van de professionele standaard. Afwijken kan, mits gemotiveerd en vastgelegd in het patiëntendossier.
Wat kan Praktijk op Orde hierin betekenen?
Voor de duidelijkheid: wij houden ons niet bezig met de inhoudelijke kant. Of een indicatiestelling klinisch juist is, is aan de tandarts en blijft aan de tandarts. Wat we bij de praktijkscan wel toetsen, is of de nieuwe richtlijnen in uw praktijk worden nageleefd en georganiseerd. Denk aan punten als:
- Zijn de protocollen en werkinstructies radiologie geactualiseerd naar de twee richtlijnen van 2026?
- Wordt de rechtvaardiging en de beoordeling van opnamen vastgelegd in het patiëntendossier, door een BIG-geregistreerde behandelaar?
- Zijn de taken en verantwoordelijkheden op papier én bekend bij het team: wie indiceert, wie maakt, wie beoordeelt?
- Is het team aantoonbaar geïnstrueerd over de nieuwe richtlijnen, met datum en aanwezigen?
- Is het KEW-dossier compleet: certificaten, bij- en nascholing, de stralingsrisicoanalyse en de opvolging van de opmerkingen van de Algemeen Coördinerend Deskundige?
- Wordt er AI-software gebruikt bij de beoordeling van opnamen? Dan kijken we of de training van behandelaars aantoonbaar is en of is vastgelegd hoe het menselijk toezicht is geregeld.
Stralingsbescherming is een vaste pijler van de praktijkscan. In de Kennisbank houden we de aangesloten praktijken op de hoogte van wijzigingen zoals deze en zorgen we voor actuele formats voor dossierteksten, protocollen en werkinstructies, aangepast op de nieuwste richtlijnen.
Bronnen
KNMT | Praktijkrichtlijn Radiologie in de mondzorgpraktijk (herziening 2026, pdf)
Het KIMO | Aan de slag met de richtlijn röntgenologisch onderzoek
KNMT | Nieuwe richtlijn: wanneer maak je wel of niet röntgenopnamen?
KNMT | Heb je de vernieuwde praktijkrichtlijn Radiologie al gecheckt?
